شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) – نهج البلاغه بعد از قرآن از متواترترین، متقن ترین و دست نخورده ترین متون موجود است
به گزارش خبرنگار شفقنا، نشست هفتگی شهر کتاب با موضوع ترجمه کتاب نهج البلاغه توسط دکتر سید علی موسوی گرمارودی و با حضور حجت الاسلام دکتر محمد علی مهدوی راد و استاد بهاءالدین خرمشاهی برگزار شد.
استاد گرمارودی متن نهج البلاغه بعد از قرآن کریم را از متواترترین، متقن ترین و دست نخورده ترین متون موجود دانست و گفت: این نکته با مشاهده متنی که اخیرا در قم چاپ شد بیشتر به اثبات رسید یکی از دانشمندان ارجمند عرب زبان مقیم مشهد استاد شیخ قیس بهجت العطار با کوششی پیگیر و با دسترسی به چهار نسخه بسیار قدیمی به شیوه علمی نسخه ای دقیق از نهج ابلاغه به دست داده است در این نسخه، مصحح در مقدمه خود که به زبان عربی است، توضیح داده است که مبنا را در انتخاب نسخه بر اشتراک اکثریت نهاده است و موارد اختلاف را با ذکر ماخذ در پانویس آورده است. نسخه اول نسخه کتاب خانه آیت الله العظمی گلپایگانی نسخه دوم آیت الله مرعشی، نسخه سوم فخرالدین نصیری در کتابخانه چهل ستون تهران و نسخه چهارم نسخه در مشهد است.
او ادامه داد: امام علی(ع) کودکی، نوجوانی، جوانی و بخشی ازمیانسالی خود را در دامن و کنار پیامبر(ص) گذرانید و هرچه دارد از پیامبر(ص) دارد و چنین است که او در زمان خود به کلام فصیح مشهور بود و پس از شهادت وی تا امروز نیز همواره زبان او که در عین فصاحت و بلاغت، از جمله سجع، مزین است به سبب آراستگی موصوف است و معچزه امام این بود که در سخن او سجع تابع معنی است نه معنی تابع سجع. یعنی امام بدون قربانی کردن معنی، کلامشان مسجع است و در تمام نهج البلاغه حتی یک مورد نمی توان یافت که امام(ع) به خاطر رعایت سجع مفهوم کلام خود را تغییر داده باشد. به عبارت دیگر در تمام عبارات مسجع امام حتی در یک مورد هم نمی توان به جای کلمه مسجع امام کلمه دیگری گذارد تا منظور امام را بهتر ادا کند به سبب همین برجستگی و والایی کلام حضرت است که بیش از اینکه سید رضی گزیده نامه ها و خطبه های امام رادر کتاب نهج البلاغه گرد آورد ادیبان و نویسندگان عرب، سخنان او را از بر می کردند.
او با بیان اینکه بهره برداری ادبی از کلام حضرت علی(ع) چه در میان اعراب و چه ایرانیان چند صد سال به عربی بود گفت: آثار آن را می توان در رساله های بدیع الزمان همدانی، ابوبکر خوارزمی و نیز ابوسعید رستمی و دیگران به وضوح ببینیم. بعد از نشر زبان دَری همین بهره بری در ادب فارسی نیز به چشم می خورد آنچه سبب شده ادیبان عرب و غیرعرب از قرن ۳ هجری به گردآوری سخنان امام توجه کنند یا به ترجمه برخی از نامه های ایشان به طور مستقل و مجزا بپردازند همان زیبایی های معنوی این گفته ها است.
گرمارودی در خصوص ماخذ ترجمه خود، بیان کرد: ماخذ من در ترجمه نهج البلاغه بر اساس متن نهج البلاغه دکتر صبحی صالح است با اینکه به مقدمه و برخی گزینه های او در متن ایرادهای جدی دارم که به آنها اشاره کرده ام با این حال آن را انتخاب کردم نه از آن جهت که آن را می پسندیدم بلکه به آن جهت که در ایران متداول تر از سایر متون است.به نظر من مرحوم شیخ فارس از آن جهت نهج البلاغه صبحی صالح را برای این مقابله برگزیده بود که می دانست نهج البلاغه صبحی صالح به سبب توضیحات و معانی لغات در ذیل هر صفحه و در برخی از چاپ ها در پایان کتاب و فهرست های مفید در آخر کتاب نه تنها مورد اقبال کشورهای عرب زبان است بلکه در ایران هم طرفداران بسیار دارد اما با این حال مرحوم شیخ فارس به عنوان عرب زبان شیعه مذهب انتقادهای مهمی به اشتباهات عبدو و صبحی صالح در متن های مصحح آن دو داشته است و در واقع با انتخاب نهج البلاغه صبحی صالح و مقابله با دو نسخه معتبر قدیمی مرعشی قم و نصیری تهران با یک تیر دو نشان زده است یعنی هم از توضیحات و فهرست های صبحی صالح سود برده و هم انتقادهای خود را درباره اشتباه های او به تفصیل بیان کرده است.
او تصریح کرد: تنظیم این کتاب ۶ سال طول کشید اما در طول این ۶ سال من جدای از کتاب نهج البلاغه ۶ کتاب دیگر را هم چاپ کردم. روش من همان روشی است که در ترجمه قرآن کریم به کار رفته است یعنی زبان معیار با اندکی چاشنی باستان گرایی زیرا متن ها همه برای ۱۴۰۰ سال پیش است پس یعنی نصر معیار و اندکی باستان گرایی تا کمی به زمان حال نزدیک باشد و در این کتاب همه چیز را حتی لغات عربی را معنی کردم. من ترجمه نهج البلاغه را مانند شعر گفتم و با استاد خرمشاهی در این مساله اختلاف دارم که ایشام معتقد بودند ترجمه جمعی است اما من این اعتقاد را ندارم من ترجمه را مانند شعر یک کار هنری می دانم.
او در پایان خاطرنشان کرد:از شگفتی های این ترجمه دعوت ناگهانی من به نجف بود و من تا آن زمان به عتبات مشرف نشده بودم اما برای شرکت در کنفرانس بین المللی الغدیر درست ساعاتی پس از پایان یافتن ترجمه کامل نهج البلاغه دعوت و در آبان ۹۲ به عتبات مشرف شدم.
دکتر خرماشاهی: ترجمه استاد گرمارودی بهترین ترجمه فارسی موجود است
در ادامه این نشست استاد بهاءالدین خرمشاهی ترجمه نهج البلاغه استاد گرمارودی را بهترین ترجمه فارسی ممکن وموجود دانست و گفت: من افتحار داشتم که هم در ترجمه قرآن و هم ترجمه نهج البلاغه استاد گرمارودی اولین خواننده بودم و مطالبی را با مداد کم رنگ در حاشیه برایشان نوشتم روزی ده صفحه از این ترجمه را می خواندم و و بدون هیچ تکلفی قصیده ای را برای ایشان سرودم :
ای شیوه شیوای تو روشن گویی فنانی و بس فنون به زی فن گویی
هر نکته سخت و سختی اصلی را در لفظ دلیر به وجه احسنت گویی
همچنین در خصوص دعوت ناگهانی استاد به عتبات عالیات هم قصیده ای دیگر سرودم:
صد شکر که برترین هدف یافته ای در ترجمه نبی(قرآن) شرف یافته ای
تا ترجمه نشر به پایان آمد دعوت به زیارت نجف یافته ای
حجت الاسلام مهدوی راد: نهج البلاغه بیشتر یک کتاب سیاسی و حکومتی است
در پایان این نشست استاد حجت الاسلام محمد علی مهدوی راد بیان کرد: سید رضی شخصیت بزرگی است که نهج البلاغه را جمع آوری کرده است. در ادبیات عرب خطبه فخر آفرین بود و لذا در بازارها مثل بازار عکاض که بزرگترین بازار مکه بود خطابه خوانی و وعظ خوانی می کردند و خطابه ها را می نوشتند چون این کار برایشان فرهنگ بود. بنابراین خطبه های امام علی(ع) هم یک سبک و سیاق خدایی، معنوی و انسانی داشتند در زمان خود امام جمع آوری شده است.
وی افزود: سید رضی یک نقیب بوده نقیب عملا عنوان دولت در دولت است یعنی یک جریانی بود که از سال ۲۸۹ اتفاق افتاد که عالم ترین و فاضل ترین، پاک ترین و اندیشورترین سید از سادات، بقیه سادات را حمایت و سرپرستی می کرد این سرپرست ها هم یک سرپرست داشتند یعنی همه این نقیب ها یک نقیب النقبا داشتند. مسایل اقتصادی، قضایی و اجتماعی در دست آنها بود پدر سید رضی نقیب النقبا بود خود سید رضی هم نقیب النقبا شد و به قدری قدرت داشت که خلیفه مجبور شد دیوان مظالم را به او دهد و بعد که این قدرت افزون شد مجبور شد که امارت حج را هم به سید رضی دهد و بعدها ریاست حرمین شریفین هم به سید رضی رسید.
این محقق و پژوهشگر نهج البلاغه را یک کتاب سیاسی حکومتی دانست و اظهار کرد: نهج البلاغه بالاتر از اینکه یک کتاب اخلاقی، اجتماعی و عرفانی باشد که هست یک کتاب سیاسی و حکومتی می باشد. نهج البلاغه گزینشی است ولی هر نکته و نامه ای که جان مایه سیاسی و حکومتی دارد گزینش نشده است. خطبه قاصعه بلندترین خطبه و قوی ترین خطبه در نشان دادن این است که چطور انسان به استکبار مبتلاء می شود. و اولین راوی نهج البلاغه دختر برادر سید رضی است که برای اولین بار بعد از فاصله کوتاهی از تالیف عمویش، آن را روایت کرده است.
مهدوی راد خاطرنشان کرد:نهج البلاغه به سرعت وارد خراسان شد، سید رضی در سال ۴۰۶ شهید شده اواسط قرن ۵ نهج البلاغه وارد خراسان و اوایل قرن ۶ شرح نهج البلاغه در خراسان شروع شده است و اولین شارح احمدن محمد درحی است که هیچ اطلاعی از او در دست نیست ولی ابن فندق معبترین شرح ادبی را برای نهج البلاغه نوشته است و در اینجا باید بگویم که خراسانی ها بیشترین شرح نهج البلاغه را دارند.
او در پایان در خصوص کتاب نهج البلاغه استاد گرمارودی اظهار کرد: واژه های چشم نواز در ترجمه استاد گرما رودی در برابر وژه های عربی فراوان است و پانویس های آن هم باری به هر جهت نیست که جلوه های عظیمی را نشان می دهد و هر متنی را از هر شخصی حتی بسیار سطح پایین هم در پاورقی آورده است.
مطلب پیشنهادی
مطالب منتشر شده
۱۳۹۵/۰۶/۲۹
